Wat betekent “% LEL” op een gasdetector?

Een gasdetector geeft soms een waarde aan in % LEL.

Dat betekent: hoeveel procent van de onderste explosie- of brandbaarheidsgrens bereikt is.

Een voorbeeld:

Als een gasdetector 10% LEL aangeeft, betekent dit dat de concentratie 10% bedraagt van de concentratie waarbij het mengsel brandbaar kan worden. De brandbaarheidsgrens zelf is dan nog niet bereikt, maar er is wel al een verhoogd risico.

Bij 100% LEL is de onderste brandbaarheidsgrens bereikt. Vanaf dat moment kan het mengsel ontsteken als er een geschikte ontstekingsbron aanwezig is.

Daarom worden in de praktijk vaak alarmdrempels ingesteld ruim onder 100% LEL, zodat er tijdig kan worden gereageerd.

Voorbeeld uit de koeltechniek: R290

R290, of propaan, is een natuurlijk koelmiddel met goede thermodynamische eigenschappen, maar het is ook brandbaar. Het behoort tot veiligheidsklasse A3: lage toxiciteit, maar hoge brandbaarheid.

De LFL van R290 ligt rond 2,1 volumeprocent in lucht. Dat betekent dat een mengsel van ongeveer 2,1% propaan in lucht onder bepaalde omstandigheden kan ontsteken. De UFL rond de 9,5% (bron : https://armadex.com/nl/brandbare-gassen/)  

Dat lijkt weinig, maar in een kleine of slecht geventileerde ruimte kan een lek sneller tot een gevaarlijke concentratie leiden. Daarom zijn correcte installatie, voldoende ventilatie, beperking van ontstekingsbronnen en opleiding van de technieker essentieel.

Praktische aandachtspunten

Wie werkt met brandbare koelmiddelen moet altijd de juiste veiligheidsmaatregelen nemen.

Zorg voor voldoende ventilatie, zeker bij werkzaamheden waarbij koelmiddel kan vrijkomen. Vermijd ontstekingsbronnen in de werkzone. Gebruik geschikt gereedschap en geschikte meetapparatuur. Controleer altijd het veiligheidsinformatieblad van het koelmiddel. Respecteer de installatievoorschriften van de fabrikant en de geldende regelgeving. Zorg ervoor dat technici correct opgeleid zijn voor het werken met brandbare koelmiddelen.

Een goede voorbereiding is hierbij essentieel. Veilig werken begint niet wanneer er een lek ontstaat, maar al bij het ontwerp, de installatie, het onderhoud en de risicoanalyse.

Besluit

LEL en LFL verwijzen naar de onderste grens waarbij een brandbaar gasmengsel kan ontsteken. Onder die grens is er te weinig brandbare stof aanwezig om te branden. Vanaf die grens kan een mengsel gevaarlijk worden als er ook zuurstof en een ontstekingsbron aanwezig zijn.

In de koeltechniek wordt de term LFL vaak gebruikt bij brandbare koelmiddelen. De term LEL komt dan weer vaak voor bij gasdetectie en explosieveiligheid.

Door de opkomst van brandbare en licht ontvlambare koelmiddelen wordt het steeds belangrijker dat koeltechniekers deze begrippen goed begrijpen. Niet om angst te creëren, maar om risico’s correct in te schatten en veilig te werken.

Brandbare koelmiddelen kunnen veilig worden toegepast, op voorwaarde dat ze correct worden behandeld, dat de installatie juist ontworpen is en dat technici weten waar de risico’s zitten.